Oko i Okulary


Idź do treści

Zycie z jaskra



ŻYCIE Z JASKRĄ

Jeśli okulista stwierdził u Ciebie jaskrę, zastanawiasz się pewnie, czy ta poważna i przewlekła choroba nie spowoduje utraty wzroku, lub bardzo poważnego jego uszkodzenia. Otóż nie. Pod jednym jednak warunkiem. Musisz zrozumieć na czym polega Twoja choroba i jej leczenie. Jest to konieczne, abyś mógł dobrze współpracować z Twoim okulistą. Takie postępowanie pozwoli Ci powstrzymać utratę wzroku i prowadzić normalne życie.

Co to jest jaskra?
Jaskra jest chorobą oczu, która przebiega pod różnymi postaciami. Jednak wszystkie typy jaksry łączy jedna cecha - postępujący zanik nerwu wzrokowego. Zniszczenia nerwu wzrokowego, które już nastąpiło, nie można cofnąć. Przy braku odpowiedniego leczenia jaskrowy zanik nerwu powoduje nieodwracalną utratę wzroku.

Zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe jest ważnym czynnikiem uszkadzającym nerw wzrokowy. W oku stale jest produkowany płyn, nazywany cieczą wodnistą. Oko jest zamkniętą kulą, więc aby ciśnienie w jego wnętrzu nie narastało, ciecz wodnista musi odpływać z taką samą szybkością, z jaką jest wytwarzana. Odpływ cieczy wodnistej odbywa się przez tzw. kąt przesączenia, który jest wyścielony siateczką. Można ją porównać do kratki ściekowej w zlewie.

Jaskra z otwartym kątem przesączania jest najczęstszym rodzajem jaskry. W tym typie jaskry powoli zamykają się otworki siateczki i "kratka ściekowa" staje się z czasem niedrożna. Ciśnienie wewnątrz oka narasta stopniowo przez miesiące i lata, bez bólu i żadnych sygnałów ostrzegających chorego. Zniszczenie wzroku postępuje od obwodu pola widzenia, a stopniowe narastanie ubytków jest niedostrzegalne dla chorego.

Jaskra z normalnym ciśnieniem jest szczególną postacią jaskry, w której nawet prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe jest zbyt wysokie dla wrażliwego oka. Ma to miejsce w tych przypadkach, w których istnieją dodatkowe warunki powodujące "niedożywienie" nerwu wzrokowego, związane np. z niskim ciśnieniem tętniczym lub innymi chorobami układu krążenia.

Jaskra z zamkniętym kątem przesączania występuje znacznie rzadziej. W tych przypadkach szczególna budowa anatomiczna oka powoduje, że może dojść do gwałtownego zamknięcia drogi do miejsca odpływu cieczy wodnistej. Natychmiastowy wzrost ciśnienia powoduje zespół objawów nazywany "ostrym atakiem jaskry". Chory jest zmuszony natychmiast zgłosić się do lekarza, co pozwala na rozpoznanie choroby i jej szybkie leczenie.

Inne rodzaje jaskry stanowią: wrodzona jaskra dziecięca, gdzie struktury anatomiczne odowiedzialne za odpływ cieczy wodnistej nie są dobrze rozwinięte, a także jaskra wtórna, powstająca w wyniku uszkodzenia przez urazy lub inne choroby oka.

Kto jest zagrożony jaskrą?
Głównym czynnikiem ryzyka w jaskrze jest wiek. Jaskra najczęściej rozwija się u osób po 40 roku życia, ale każdy kto ukończył 35 lat powinien mieć badane dno oka w kierunku jaskry co najmniej raz na dwa lata. Warto wykorzystywać do tego wizyty u okulisty, mające na celu zmianę okularów do czytania.
Zwiększone ryzyko zachorowania na jaskrę występuje także, jeśli chorowali na nią Twoi rodzice lub rodzeństwo, lub występują u Ciebie tzw. krążeniowe czynniki ryzyka jaskry. Są nimi: niskie ciśnienie krwi, nadciśnienie tętnicze, zimne dłonie, zimne stopy oraz migreny. Jeśli należysz do grupy zwiększonego ryzyka zachorowania na jaskrę, badanie dna oka w kierunku jaskry powinno być wykonywane raz w roku.

PAMIĘTAJ!
WARUNKIEM ZACHOWANIA WZROKU W JASKRZE jest jej WCZESNE ROZPOZNANIE - zanim nastąpi duże uszkodzenie nerwu wzrokowego oraz systematyczne leczenie choroby powstrzymające jego zanik.

Jak można rozpoznać jaskrę?
Rozpoznanie jaskry opiera się na ocenie wyglądu tarczy nerwu wzrokowego na dnie oka, które okulista bada tak, aby tarcza nerwu wzrokowego mogła być widziana trójwymiarowo (dokładny opis niżej). Badanie to w miarę potrzeby jest uzupełniane komputerowym badaniem pola widzenia. Pamiętaj, że proste badanie, polegające jedynie na pomiarze ciśnienia w oku, w niemal połowie przypadków nie jest w stanie właściwie rozpoznać jaskry.

Jak powstrzymać utratę wzroku?
Jaskrowy zanik nerwu wzrokowego powstrzymuje się obniżając w oku ciśnienie. Im bardziej jest zniszczony nerw wzrokowy, tym obniżenie ciśnienia musi być głębsze. Kontrola skuteczności leczenia nie może sprowadzać się do pomiaru ciśnienia. Musi ona polegać na sprawdzaniu, czy jaskrowe zmiany w nerwie wzrokowym nie postępują i czy nie powiększają się ubytki w polu widzenia.
Jeśli postęp jaskry ma miejsce, należy doprowadzić ciśnienie w oku do takiego poziomu, aby został on zahamowany lub bardzo spowolniony. W tym przypadku Twój lekarz może się zdecydować na terapię laserem bądź na wykonanie operacji chirurgicznej. Odpływ cieczy wodnistej z oka przypomina odpływanie wody ze zlewu. Jeśli oczka kratki ściekowej są zatkane lub zostaje zamknięty dostęp do tej kratki, zlew napełnia się. Ciśnienie w oku wzrasta, gdyż produkuje ono więcej cieczy wodnistej, niż może z niego odpłynąć przez siateczkę w kącie przesączania. W zamkniętej gałce ocznej wzrasta wtedy ciśnienie, które uciskając na nerw utrudnia jego odżywianie i powoduje obumieranie włókien nerwowych, prowadzące do utraty wzroku.



Oko w przebiegu jaskry

W jaskrze dochodzi bądź do zamknięcia otworków siateczki, przez którą odpływa płyn (jaskra z otwartym kątem przesączania), bądź do zamknięcia do niej dostępu (jaskra z zamkniętym kątem przesączenia). Powoduje to wzrost ciśnienia wewnątrz gałki ocznej.

Jaskra z otwartym kątem przesączania
Kąt przesączania pomiędzy tęczówką a rogówką jest wystarczająco szeroki, aby umożliwić dostęp cieczy do "kratki ściekowej", ale otworki odpływowe są w niej małe lub zamknięte. W różnych typach jaskry otwartego kąta istnieją inne przyczyny tego stanu.

Jaskra z zamkniętym kątem przesączania
Kąt pomiędzy tęczówką a rogówką jest anatomicznie wąski i stale urudnia odpływ. Nagłe uniesienie nasady tęczówki może spowodować jej zetknięcie się z rogówką i całkowite zamknięcie odpływu.

Utrata wzroku
Narastające ciśnienie w oku niszczy powoli delikatne włókna nerwu wzrokowego, który ma za zadanie przekazywać informacje wzrokowe z oka do mózgu. Gdy włókna nerwowe giną, poszerza się pusta przestrzeń w centrum tarczy nerwu wzrokowego i zwiększa się stosunek średnicy powstającego w ten sposób zagłębienia do średnicy całej tarczy (oznaczane przez lekarza jako stosunek c/d).


ROZPOZNAWANIE JASKRY

Jaskrę można i powinno się rozpoznać na długo przed stanem, w którym chory sam zauważa uszkodzenie wzroku. Aby stwierdzić zmiany w ciśnieniu wewnątrzgałkowym, w wyglądzie tarczy nerwu wzrokowego i w polu widzenia, okulista musi wykonać szereg badań.

Zbieranie wywiadu
Ponieważ jaskra bywa chorobą dziedziczną, okulista musi wiedzieć czy Twoi najbliżsi krewni cierpią na tę chorobę. Należy mu także powiedzieć o przyjmowanych lekach i o innych problemach zdrowotnych, takich jak choroba nadciśnieniowa, cukrzyca, zaburzenia rytmu serca, czy astma.

Pomiar ciśnienia w oku
Do precyzyjnego pomiaru ciśnienia wewnątrz oka służy tonometr połączony z lampą szczelinową. Po znieczuleniu oka kroplami, okulista lekko dotyka gałki ocznej świecącą na niebiesko końcówką aparatu. Ciśnienie można także zmierzyć przenośnym tonometrem stawianym na oku leżącego pacjenta, lub tonometrem "bezdotykowym" wysyłającym strumień powietrza w kierunku oka. Te ostatnie metody dają jednak niezbyt dokładne wyniki.

Badanie nerwu wzrokowego
Okulista bada dno oka, aby ocenić stan tarczy nerwu wzrokowego. Jej zniekształcone lub powiększone zagłębienie wskazuje na uszkodzenie jaskrowe. Aby uzyskać powiekszony, trójwymiarowy obraz tarczy i dokładnie ocenić ewentualne zmiany, lekarz powinien oglądać dno oka za pomocą lampy szczelinowej i trzymanej przed badanym okiem soczewki. Dobrze jest, gdy stwierdzone zmiany są dokumentowane w postaci rysunku lub barwnej fotografii, co ułatwia śledzenie zatrzymania, lub postępu choroby.

Badania pola widzenia
Badanie pola widzenia, zwane perymetrią, pozwala stwierdzić czy, i jak duże ubytki w widzeniu obwodowym spowodowało u Ciebie jaskrowe uszkodzenie włókien nerwowych. Zostaniesz posadzony naprzeciw ekranu w kształcie półkuli. Jedno oko będziesz miał zasłonięte, natomiast drugim okiem powinieneś patrzeć prosto przed siebie. W momencie, gdy na którejś części ekranu pojawi się punkt świetlny, Ty natychmiast musisz nacisnąć przycisk. Twoje sygnały są rejestrowane przez komputer, który po zakończeniu badania sporządza wydruk Twego pola widzenia, w którym ubytki w polu widzenia są ciemnymi plamami.

Badanie kąta przesączania
Po znieczuleniu oka kroplami okulista bada szerokość i stan kąta pomiędzy tęczówką a rogówką za pomocą specjalnej soczewki nazywanej gonioskopem, który jest wyposażony w lusterka działające na zasadzie peryskopu.
Gonioskopia pozwala ustalić czy chory ma jaskrę z otwartym, czy zamkniętym kątem przesączania, co wpływa na wybór metody leczenia.

Dokumentacja wyników badania
Wyniki wszystkich w/w badań chory powinien posiadać w swojej "Książeczce chorego na jaskrę", którą przechowuje przez całe życie i zabiera ze sobą w podróże. Dzięki temu, w przypadku konieczności wizyty u innego okulisty, chory ma pewność, że nowy lekarz będzie natychmiast zorientowany w rozwoju jego choroby i i w jej dotychczasowym, nieraz wieloletnim, leczeniu.


LECZENIE JASKRY Z OTWARTYM KĄTEM PRZESĄCZANIA

Jaskra z otwartym kątem przesączenia, która występuje zdecydowanie najczęściej, dotyczy z reguły obydwu oczy. Leczenie polega na obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego w celu powstrzymania zaniku nerwu wzrokowego. Często wystarcza regularne przyjmowanie leków, ale w niektórych przypadkach, aby uzyskać bezpieczne ciśnienie należy skorzystać z leczenia laserem lub zabiegu chirurgicznego.

Cel leczenia
Celem leczenia jaskry jest utrzymanie wzroku chorego w ciągu całego jego życia. Aktualnie wszystkie metody leczenia jaskry polegają na obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego do takieg poziomu, przy którym następuje zahamowanie postępu choroby. Ciśnienie można obniżyć albo przez zmniejszenie wytwarzania cieczy wodnistej, albo przez zwiększenie jej odpływu.

Leki
Do leczenia jaskry najczęściej służą krople do oczu oraz tabletki. Oba te rodzaje leków dostają się do krwiobiegu i mogą wywoływać w organizmie działania niepożądane. Omów ze swoim okulistą możoliwe działania uboczne stosowanych leków. Pamętaj, aby natychmiast zgłaszać wszelkie nietypowe objawy.
PAMIĘTAJ: Przerwanie podawania leków powoduje nawrót podwyższonego ciśnienia w oku. Takie wahania ciśnienia są bardzo szkodliwe dla nerwu wzrokowego. Dlatego w stosowaniu leków nie można robić żadnych przerw lub odstawiać ich bez porozumienia z lekarzem.


Powrót do treści | Wróć do menu głównego